Posts tonen met het label Bekentenissen van een boekhandelaar. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Bekentenissen van een boekhandelaar. Alle posts tonen

zondag 2 februari 2020

De bekentenissen van een boekhandelaar


Digitaal of anaal (1)

Ik moet beginnen met de klant te bedanken die mij het onderwerp voor deze column in de schoot wierp, toen hij vorige week de boekhandel bezocht en mij vroeg waar de e-boeken stonden.
     E-boeken. De een is voor de ander is tegen. Of, om het met de gevleugelde woorden van een andere klant te illustreren: 'Ik moet niets van digitaal weten. Ik zweer bij anaal!' Ik durfde haar niet corrigeren.
     Maar wat vind ik van digitale boeken en e-readers? Is er iemand geïnteresseerd? Mijn boeken zijn immers ook digitaal beschikbaar en daar heb ik op het eerste gezicht niets op tegen, alleen verdien je er nauwelijks iets mee en worden ze vaak gekopieerd. Dat neemt niet weg dat ik soms ook digitaal lees, vooral wanneer ik op reis ben en wanneer ik een boek wil lezen dat niet meer 'anaal' te verkrijgen is. Meestal zijn het dan oude, obscure teksten die enkel nog in een schaduwrijke hoek van het internet te vinden zijn. Vooral dat laatste vind ik een verrijking voor deze eeuwige student.
     Bij de introductie van e-readers schreeuwden de media en puriteinse opiniemakers moord en brand. Het tijdperk van het papieren boek was voorbij. Boekenkasten zouden vervangen worden door één karakterloos toestel. Boekhandels zouden overbodig worden en de duimen moeten leggen voor de servercomputer van een onlinewinkel. Bibliotheken zouden hun deuren moeten sluiten, et cetera. Much ado about nothing was dat, om het met de woorden van Shakespeare te zeggen, die doorgaans gevleugeld zijn. Ondertussen is de verkoop van e-boeken gestagneerd en hebben we geleerd dat digitaal lezen een mooie aanvulling is op 'anaal' lezen.     De grote Brit – ook letterlijk – Stephen Fry wist het nog het best te omschrijven: 'Het papieren boek verhoudt zich tot het e-boek, zoals de trap zich verhoudt tot de lift.' Bij mijn weten bestaat de trap nog steeds en ik raad iedereen aan om die zo veel mogelijk te gebruiken, want dat is gezond.
     Digitaal lezen heeft voordelen – je kan duizenden boeken meenemen in een toestel dat nog geen tweehonderd gram weegt, voor mensen die anderstalige literatuur lezen, verschijnt er met het aanraken van een woord een verklaring van dat woord, er is een lettertype voor mensen met dyslexie en de slechtzienden kunnen de grootte van het lettertype naar believen aanpassen – maar een papieren boek heeft meer voordelen: de batterij gaat eindeloos lang mee, een vaste bladspiegel is volgens wetenschappers bevorderlijk voor het geheugen, het ruikt lekker, je kan er gemakkelijk aan tekeningen in maken, je kan het laten signeren, het staat mooi in de boekenkast, en ga zo maar verder, ga zo maar door. Maar...
     Jawel, er is een maar. Volgens mij is het dringend tijd om het boek als object te opwaarderen en dat is de taak van de uitgevers. Sommigen doen dat goed, anderen falen spectaculair. Het probleem valt te vergelijken met wat er in de muziekindustrie is gebeurd. Terwijl cd's nog steeds verpakt worden in breekbare plastic doosjes en de meeste muziek tegenwoordig ook digitaal wordt aangeboden of simpelweg wordt gestreamd, is er al enige tijd een niet te onderschatten tegenbeweging aan de gang. Een steeds groter wordende groep – waar ook ik lid van ben – koopt muziek op vinyl. De goede, oude lp is terug van nooit helemaal weggeweest. Muziek wordt op die manier terug tastbaar, de luisterervaring is helemaal anders, platen en platenspelers zijn bijzonder mooie voorwerpen en bovendien moet de geluidskwaliteit van vinyl helemaal niet onderdoen voor die van een cd – wie had dat ooit gedacht? Oké, het kost doorgaans iets meer, maar je krijgt er ook veel meer voor in de plaats.
     Boeken zouden baat hebben bij een dergelijk opwaardering. En dan heb ik het vooral over leesboeken, want er worden wel degelijk prachtige salontafelboeken en prentenboeken gemaakt in de Lage Landen. Mijn uitgever Lannoo is daar bijvoorbeeld erg goed in.
     Maar het leesboek – of het nu een roman, een thriller of een historisch werk is – wordt te vaak over het hoofd gezien. In de Lage Landen zijn we niet altijd even goed in het ontwerpen van covers. Vaak gaat de uitgever op zoek naar een passende stockfoto, worden er wat letters over geplakt en klaar is Kees. Kees komt namelijk in de Nederlandse taal vaak klaar. Het gebeurt echter zelden dat er een illustrator aan de slag gaat met een cover, zoals dat wel vaak gebeurt in de Angelsaksische wereld en dat is jammer. En wat te zeggen van een ingenaaid boekblok met een leeslint en een harde kaft in de plaats van gelijmde pagina's in een slappe kaft? Dat zijn allemaal zaken die de leesbevordering wel degelijk bevorderen.
     Veel heeft te maken met het feit dat uitgevers al twintig jaar krampachtig proberen vast te houden aan het idee dat een boek niet meer dan twintig euro mag kosten. Dat is onzin natuurlijk, want als boekhandelaar zie ik duurdere boeken even gemakkelijk over de toonbank gaan. Kijk maar naar de prachtige editie van Pfeijffers Grand Hotel Europa: ingenaaid, harde kaft, leeslint, sterke cover, mooi binnenwerk, uitstekend boek. Prijs: achtentwintig euro. En het staat al meer dan een jaar in de Top 10 en De Bestseller 60.
     Het grootste slachtoffer van het krampachtig vasthouden aan die twintig euro is echter het binnenwerk van een boek. Het credo van veel uitgevers lijkt te zijn dat er zo veel mogelijk tekst op een pagina moet staan, wat vaak resulteert in te kleine letters, te smalle marges en een te krappe interlinie. Bijzonder vervelend is dat, niet alleen voor mensen die een bril nodig hebben om te lezen, maar ook voor mensen, zoals ik, die vinden dat het oog ook weleens gestreeld mag worden. Het oog – ook dat van u – vindt namelijk dat de witruimte op een bladzijde even belangrijk is dan de tekst. Marges moeten breed genoeg zijn en er moet voldoende wit tussen de regels zijn. Het lettertype is ook belangrijk, minstens even belangrijk dan de witruimte.
C Koen Broos

Wordt vervolgd…

K.R. Valgaeren
www.krvalgaeren.com


zondag 5 januari 2020

Bekentenissen van een boekhandelaar, januari 2020


Priceless

Elk product dat in een winkel te koop wordt aangeboden, moet voorzien zijn van een prijsaanduiding. Dat is een wet en die wet geldt ook voor boeken. De etiketten die wij om die reden in onze winkel gebruiken zijn tamelijk groot en staan boordevol informatie waar alleen de boekhandelaar de betekenis van kent. Ze worden op de achterkant van een boek gekleefd; bij voorkeur over de barcode die daar staat gedrukt.

     Die etiketten hebben helaas een weerbarstig karakter. Het is te zeggen, de lijm reageert niet altijd goed met eender welk oppervlak. Het is een fenomeen waar geen enkele consument van wakker ligt, maar ik garandeer u dat uw favoriete boekhandelaar er ’s nachts al wel eens over gedroomd heeft. De lijm gedraagt zich naar behoren op geplastificeerde kaften, hoewel er een verschil is in het resultaat tussen blinkende en matte folie. De laatste schudt de etiketten makkelijker van zich af. Kaften die niet geplastificeerd zijn, maar al dan niet een vernislaag hebben, of zijn afgewerkt met van die speciale folie die aanvoelt als kattenvacht — zoals de Engelse paperbacks van de Fifty Shades-trilogie — moeten niets van onze labels weten. Met andere woorden, de lijm gedraagt zich op die kaften als water op een vettig oppervlak.

     Dergelijke boeken zijn gelukkig in de minderheid, maar ze zijn er desalniettemin verantwoordelijk voor dat u op onze winkelvloer regelmatig verdwaalde etiketten kan aantreffen. Hoe moeilijk ze bij de boeken blijven die ze van de juiste prijs moeten voorzien, zo gemakkelijk blijven ze aan een schoen kleven die veel meer kost dan de twintig euro die geadverteerd wordt. Wanneer de boekhandelaar zo’n etiket aantreft, raapt hij het op en zal hij met een binnensmondse verwensing op zoek gaan naar de oorspronkelijke eigenaar. Behalve wanneer het druk is en hij van klant naar klant moet rennen om iedereen tevreden te houden. Dan is er geen tijd om zich met rebelse labels bezig te houden, laat staan de schoenzolen te checken wanneer er daar eentje aan kleeft dat irritant over de vloer schuurt.

     Goed. De content is geschetst. Nu de context. Het is de zaterdag voor Kerst: traditioneel de drukste dag van het jaar voor een winkelier. Als hij niet door druk-druk-drukke klanten bij de kraag wordt gegrepen, dan holt hij achter hen aan als een puppy achter een tennisbal. Dat gold dus ook voor mij, terwijl ik door mijn schoenzool heen een of meerdere etiketten gewaarwerd, maar koen als ik was, negeerde ik dat vervelende besef, zelfs toen daar, naarmate de dag vorderde steeds meer labels leken bij te komen. De klanten kwamen eerst en ik had geen tijd om mijn voet op te heffen om de prop papier van mijn schoen te verwijderen.

De drukste dag van het jaar verloopt steevast als een hardloopwedstrijd waarin de deelnemer geen moment heeft om over tijd, ego en andere ongemakken na te denken.
Maar dan is het plots zes uur ’s avonds en gaan de deuren dicht. Kassa’s worden leeggemaakt en tijdens het tellen van de buit kan men voor de eerste keer sinds men die dag uit bed is gekomen, gaan zitten.

Mijn benen kreunden onder een zeurderige vermoeidheid en terwijl ik het geld telde, werd ik mij terug bewust van de etiketten die aan mijn schoenzool kleefden. Ik had er blijkbaar gedurende de dag een heleboel verzameld, want de vloer onder mijn voeten was zacht geworden, alsof ik op pantoffels liep. Dadelijk, dacht ik, dadelijk zal ik mijn schoeisel van die irritante labels verlossen, maar eerst moet het geld geteld worden. Zowel ik als mijn collega’s wilden na het sluiten van de winkel natuurlijk zo snel mogelijk naar huis, dus was voortmaken de boodschap.

     We stonden met z’n allen buiten, toen ik eindelijk, na een dag hard labeur, tijd had om mijn schoenen te inspecteren, terwijl een van mijn collega’s de persbakken naar buiten bracht en een ander de poort van de garage naar beneden liet zakken.

Eindelijk kon ik mijn voet optillen, om tot mijn verbazing geen etiket onder mijn schoenzool aan te treffen, maar een onderbroek.

     Een onderbroek, vraagt u zich af? Ja, dat leest u goed: een onderbroek.

     Ik heb namelijk de neiging om ’s avonds, voor ik ga slapen, mijn broek en ondergoed in één beweging uit te trekken, waardoor mijn boxershort op mijn broek blijft liggen tot de volgende ochtend. Dan raap ik die op en gooi ze in de wasmand, want u hoeft zich geen zorgen te maken: deze boekhandelaar trekt elke dag proper ondergoed aan. Alleen was ik in de vroege ochtend van de drukste dag van het jaar blijkbaar vergeten om mijn vuile onderbroek in de wasmand te gooien en had ik mijn broek aangetrokken zonder te beseffen dat mijn ondergoed er nog bovenop lag. In de loop van de dag moet, met dank aan het heen en weer geloop in de winkel, die onderbroek langs mijn broekspijp naar omlaag zijn gekropen, tot ze bleef haken achter de hiel van mijn schoen.

     Het was een zwarte boxershort van Hugo Boss. Dat mag u gerust weten. En ik heb ze die zaterdag gedragen als de sleep van een bruidsjurk. Ik vermoed dat er onder de klanten heel wat stiekem leedvermaak heeft plaatsgevonden, want hoewel niemand de moeite nam om mij attent te maken op mijn vestimentaire blunder, kan ik nog steeds moeilijk geloven dat het iedereen is ontgaan.

     Ik moest denken aan iets dat mijn vrouw soms tegen mij zegt: ‘Met jou kan je maar één keer ergens komen.’ En dat klopt, want mijn vrouw heeft namelijk altijd gelijk. Behalve dan dat de bewering problematisch wordt wanneer het een plek betreft waar ik nagenoeg dagelijks aanwezig moet zijn…

K.R. Valgaeren




zondag 1 december 2019

Kevin Valgaeren in december 2019


Niet Slovenië

Midden augustus. Iedereen verkeert in vakantiestemming, behalve deze boekhandelaar die zo nodig al zijn vrije dagen in het voorjaar moest inzetten. Het is rustig in de winkel: een tiental snuisterende klanten op de eerste verdieping, een kind op de gelijkvloerse verdieping dat begint te huilen omdat het zijn zin niet krijgt, een dame met een Brusselse wafel die niet doorheeft dat ze vlokjes poedersuiker op onze koopwaar laat dwarrelen. Allen vinden ze in de kunstmatige verkoeling van onze boekhandel beschutting tegen de verschroeiende recordtemperaturen. Ik overweeg om de vrouw met de wafel erop attent te maken dat het niet beleefd is om al smikkelend en smakkend een winkel te bezoeken, wanneer ik word benaderd door een man van gezegende leeftijd met twee landkaarten van verschillende merken in zijn handen.

     ‘Kan u mij uitleggen wat het verschil is?’ vraagt hij enigszins verlegen.
     Zonder te kijken wat er precies op de kaarten staat, zeg ik hem dat de rode van Michelin is en de groene van Freytag & Berndt. Het zijn beide uitstekende merken, hoewel ik een persoonlijke voorkeur koester voor het laatste.

     ‘Ik bedoel waarom er op de ene kaart Slovenië staat en op de andere Slowakije.’
     Ik knipper verrast met mijn ogen en probeer te begrijpen wat hij wil zeggen.
     ‘Omdat de ene kaart van Slovenië is en de andere van Slowakije,’ zeg ik voorzichtig, hopend dat ik hem niet in verlegenheid breng.
     ‘Maar dat is een het hetzelfde land,’ beweert hij.

     Er valt een stilte waarin ik op zoek ga naar mijn kluts en waarin ik mij de bedenking maak dat dit incident mogelijk nieuw materiaal is voor een column. De stilte wordt pas doorbroken nadat de man met zijn vingers door de resterende haren van zijn kapsel heeft gekamd en zich nader begint te verklaren. Zijn exposé getuigt van een degelijke kennis op gebied van de Europese geschiedenis, op één belangrijk detail na.

     ‘Slovenië is het oude Slowakije,’ beweert hij. ‘Het grondgebied heeft lang deel uitgemaakt van Tsjecho-Slowakije tot de val van de Sovjet-Unie. Na de Fluwelen Revolutie heeft het zich in 1993 afgesplitst van Tsjechië en is het verder gegaan als Slovenië.’
     ‘Dat klopt,’ zeg ik, ‘maar het heet nog steeds Slowakije. Slovenië is een ander land. Het ligt zuidelijker op de kaart.’

     ‘Dat lijkt mij erg onwaarschijnlijk. Ik vrees dat de kaart waar ze het Slowakije noemen hopeloos verouderd is.’

     ‘Wacht,’ zeg ik. ‘Ik zal het u laten zien,’ en open Google Maps: een prachtig stukje software waar mijn museumstuk van een computer echter moeilijk mee overweg kan.
Anderhalve minuut duurt het vooraleer ik naar de betreffende plek op de kaart kan scrollen.
     ‘Kijk, hier ligt Slowakije. Naast Tsjechië. Onder Slowakije hebben we Oostenrijk en Hongarije. En daaronder, gekneld tussen Italië en Kroatië ligt Slovenië. Als ik mij niet vergis, maakte het vroeger deel uit van Joegoslavië.’

     De man drukt zijn bril zo hoog mogelijk op zijn neus; een neus die vervolgens met overbodige argwaan mijn computerscherm nadert.
     ‘Oh, nee,’ kermt hij na enkele beladen seconden. ‘U heeft gelijk.’
     Natuurlijk heb ik gelijk, maar ik begrijp niet wat hij daar zo erg aan vindt. Ik zie hoe het bloed uit zijn hoofd wegtrekt en hoe de kaarten die hij vastheeft uit zijn handen dreigen te vallen.
     ‘Ik vertrek volgende week met het vliegtuig op vakantie,’ zegt hij, en hoewel dat heuglijk nieuws is, klinkt hij angstig. ‘Ik heb altijd al eens naar Slo… Slowakije willen gaan. En nu ik het nog kan, dacht ik…’

     Dat is het moment waarop ik besef dat dit wel degelijk het onderwerp van mijn volgende column zal worden.

     ‘Oh, nee,’ herhaalt hij. Hij laat de kaarten op mijn veel te kleine bureau vallen en brengt zijn rechterhand voor zijn mond. ‘En ik dacht nog: waarom vliegen we niet rechtstreeks naar Bratislava?’
     ‘Waar landt uw vliegtuig dan?’
     ‘In Ljubljana,’ zegt hij, ofschoon hij de naam uitspreekt als Loebana, wat wel eens correct kan zijn.
     ‘Ljubljana is de hoofdstad van Slovenië,’ zeg ik, met mijn vinger op de betreffende plaats in Google Maps. ‘Ik vrees dat u een reis naar Slovenië heeft geboekt in plaats van naar Slowakije.’
     ‘Godverdomme,’ zegt hij, nu met beide handen voor zijn mond. ‘Dat is dertienhonderd euro in de prullenmand.’

     ‘Oei,’ zeg ik, want ik kom niet meteen op de juiste troostende woorden.
     Dat komt omdat de situatie in wezen iets dolkomisch heeft. Alleen ligt de prijs van de grap aan de hoge kant, waardoor ik niet in lachen kan uitbarsten. Ik probeer het dan maar met: ‘Slovenië schijnt ook mooi te zijn.’

     ‘Ja,’ zegt hij, terwijl ik merk dat zijn ogen vochtig worden. ‘Dat moet dan maar.’
     Hij plukt met trillende handen de kaart van Slovenië van mijn bureau. Ik beeld mij in dat er een smiley op de hoes staat gedrukt: eentje dat zijn tanden bloot lacht en tranen in de ooghoeken heeft bengelen.

     Ik wil hem nog zeggen dat hij van geluk mag spreken dat zijn vergissing op tijd aan het licht is gekomen en dat hij na zijn aankomst in Ljubljana geen taxi naar Bratislava heeft besteld. Gelukkig weet ik mij tijdig in te houden.

     De man druipt moedeloos af en ik word overmeesterd door een vlaag van medelijden, hoewel ik tegelijk blij ben dat ik dit heb mogen meemaken.

K.R. Valgaeren

Copyright Koen Broos





    
    


zondag 3 november 2019

Kevin Valgarens column


Boeken over boeken

Copyright Koen Broos
Ik moet beginnen met een verontschuldiging. De afgelopen maanden werd mijn tijd gekaapt door het afwerken van mijn nieuwe boek dat sinds enkele weken in de winkels ligt. Het heet Engelenlust en het is een spannende roman geworden over een man met een duistere perversie. Het zware werk is achter de rug. De komende maanden zal ik met de glimlach hier en daar een publieke verschijning maken om het boek te promoten en stiekem de voorbereidingen aanvangen voor het vervolg op Blackwell. Ergo, mijn excuses voor mijn langdurige afwezigheid op deze website.
     Tot zover deze boodschap van algemeen nut.

     Ik ben een boekhandelaar en een schrijver, maar bovenal ben ik, net als u, een lezer. Eentje die niet alleen thrillers leest, maar ook literaire romans, historische verhalen, wetenschappelijke werken, geschiedkundige overzichten, verbeeldingsliteratuur, biografieën, en ga zo maar door. Als u ook zo’n omnivoor van een lezer bent, maar ook als u niet graag over het genremuurtje gluurt om te zien wat de buren zoal bekokstoven, dan nog zal u al wel gehoord hebben van het soort boek waarin het gaat over andere boeken.

     Onlangs heb ik erg veel plezier beleefd aan Lezen in tijden van Netflix. Het is een essay van Felicitas von Lovenberg dat oorspronkelijk in het Duits werd gepubliceerd met de meer aantrekkelijke titel Gebrauksanweisüng fürs Lesen. De Nederlandse vertaling verscheen eerder dit jaar bij Uitgeverij Cossee en werd door Jet Steinz voorzien van een voorwoord dat niets toevoegt aan het essay en dat u om die reden kan overslaan zonder zich schuldig te hoeven voelen. De overige honderd bladzijden zijn echter een must voor elke liefhebber van het geschreven woord.

     Het opstel bestaat uit drie hoofdstukken waarin mevrouw von Lovenberg het respectievelijk heeft over het waarom, het hoe en het wat van het lezen. Deels puurt ze uit haar ervaringen, maar waar nodig haalt ze boeiend cijfermateriaal tevoorschijn, vertelt ze een passende anekdote of citeert ze uit een academisch artikel.

     Net zoals de populariteit van het volkstheater bezweek onder de concurrentie van radio, film en televisie, zo lijkt het boek de laatste tien jaar te kreunen onder het succes van tablets, smartphones, videogames en het tanende vermogen van de mens om zich voor langere tijd ergens op te kunnen concentreren. Kijk maar naar de horrorberichten die ons attenderen op het beschamend ondermaatse leesvermogen van onze jongeren en de gestaag afnemende verkoop van boeken. (Persoonlijk stel ik mij vragen bij die alarmerende berichten: het theater bestaat nog steeds en ondanks al die nieuwe media worden er nog steeds veel films, boeken en televisieprogramma’s gemaakt, om het maar niet te hebben over het aantal radiostations waar we in deze digitale tijden toegang tot hebben. Ik heb veeleer de indruk dat al die concurrerende media ervoor gezorgd hebben dat er méér van alles ter beschikking is. En dat is toch goed, niet?) Enerzijds is de schrijfster zich er geheel van bewust dat ze preekt voor de eigen parochie en dat ze haar boodschap beter in de vorm van een vlog op YouTube had gezwierd om het juiste publiek te bereiken. Anderzijds is het heerlijk om te lezen hoe geweldig u en ik wel niet zijn en over welke meerwaarde wij als mens beschikken in vergelijking met onze arme, niet-lezende broeders en zusters. Wij lijken wel uitverkorenen! ‘Lezen vormt, vermaakt en informeert. Het maakt ons empathischer, bevordert onze evenwichtigheid, vergroot onze woordenschat en stimuleert het kritisch denken,’ schrijft von Lovenberg. Kortom, het zijn voordelen waarvoor de meest gecompliceerde gezondheidsapp de duimen moet leggen. Anders gezegd, de wereld zal een betere plek worden, moesten we vanaf morgen met z’n allen onze gelezen bladzijden beginnen te tellen in plaats van als een idioot rond de eettafel te wandelen om toch maar aan onze tienduizend stappen per dag te geraken; een resultaat dat we vervolgens trots op ons digitale profiel kunnen delen.

     Dat is natuurlijk enigszins overdreven, al is het maar omdat geestelijke gezondheid iets anders is dan fitheid, maar toch… In een maatschappij waarin iedereen middelen gebruikt om een mening op de publieke ruimte los te laten, maar slechts weinigen over de kennis beschikken om die mening op een degelijke manier te onderbouwen, is de boodschap van de schrijfster meer dan welkom.
     Von Lovenberg windt er echter geen doekjes om: lezen heeft ook ernstige bijwerkingen. Lezers mogen empathischer zijn, ze kunnen ook asociaal zijn en hebben doorgaans een chronisch gebrek aan slaap. Ze hechten meer belang aan de rangschikking van hun boekenkasten dan aan de verjaardag van hun naasten en, om terug te komen op het tekort aan nachtrust, ze houden ook vaak hun bedpartner wakker met van die felle leeslampjes die ze op de kaft van hun boek klemmen wanneer het heksenuur al enige tijd verstreken is.

     Von Lovenberg gaat zo nog even door. Ze heeft het over de voordelen van papieren boeken en de nadelen van digitaal lezen, over het leestempo (Ik ben een trage lezer — tot groot jolijt van mijn vrouw die een Russische klassieker op twee dagen soldaat kan maken — en het deed dan ook deugd dat von Lovenberg mijn tempo verkiest boven dat van mijn vrouw.) over de beste plek om te lezen — hint: het bed komt volgens de statistieken pas op de tweede plaats — en over hoe belangrijk het is om het juiste boek te kiezen voor de juiste gelegenheid.

     Ik merk dat deze column een grote reclameboodschap is geworden voor Lezen in tijden van Netflix: een beminnelijk kleinood dat u eraan zal herinneren waarom wij het zo graag doen. Lezen, bedoel ik dan. Een aanradertje, dus, al is het maar omdat een boek dat geschreven werd door iemand met een naam als Felicitas von Lovenberg simpelweg niet slecht kan zijn.

K.R. Valgaeren


zondag 9 juni 2019

Column juni

copyright Koen Broos

Knooppunten 2

Ieder jaar, wanneer de zon de maartse buien en aprilse grillen heeft weten te temmen en het kwik richting twintig graden stijgt, krijgt onze boekhandel bezoek van wielertoeristen. Het grootste deel van die groep klanten bestaat uit dagtrappers die in de buurt wonen en met de trouwe tweewieler van hun spreekwoordelijke achtertuin willen genieten. Maar we krijgen soms ook visite van bruingebakken buitenlanders die er al een rit van meerdere dagen op hebben zitten en van geen ophouden weten. Vaak betreft het Duitsers die, al dan niet geruggesteund door een batterij op hun stalen ros, de Belgische kust als einddoel voor ogen hebben en een dagje in onze universteitsstad komen genieten van al die middeleeuwse en classicistische pracht die hier zo fier overeind is blijven staan. De fietsende Duitsers die ik in de boekhandel mag verwelkomen zijn doorgaans niet bijster goed voorbereid. Ze menen met een we-zullen-wel-zien-hoe-we-er-geraken-mentaliteit de Noordzee te kunnen bereiken en ik kan ze geen ongelijk geven, want wij helpen hen graag op weg naar de laatste etappes van hun traject. Helaas verloopt dat niet altijd even vlekkeloos.

Het probleem is niet zozeer het gebrek aan informatie, maar het schromelijk tekort schieten van de nodige taalkennis bij beide partijen. Ik kon de Duitser die ik vorige week verderhielp niet kwalijk nemen dat hij de Nederlandse taal niet onder knie had, maar het was wel jammer dat zijn Engels slechter was dan dat van mijn vijfjarig neefje. Dat zei ik natuurlijk niet luidop, temeer omdat mijn kennis van het Duits nagenoeg verwaarloosbaar is en dientengevolge  niet verder reikt dan de woordenschat die ik als puber in Duitse pornofilms heb geleerd; een woordenschat waar ik gezien de situatie bijzonder weinig aan had. Anders gezegd, het is erg moeilijk om in het Duits uit te leggen dat mijnheer en/of mevrouw naar de zee kunnen fietsen door ofwel gebruik te maken van langeafstandsfietsroutes ofwel van het knooppuntennetwerk. Hoe zeg je 'langafstandsfietsroute' in het Duits? Geen idee.

Lange tijd heb ik mezelf echter wijsgemaakt dat  'knooppuntennetwerk' vrij vertaald kon worden als een 'knaupfpuntenradweg'. Sinds kort weet ik dat dat geen correct Duits is. De fietstoerist die dubbel plooide toen ik hem het principe van de 'knaupfpuntenradweg' probeerde uit te leggen, heeft onze kust nooit bereikt, maar is ten onder gegaan aan de lachstuipen. En ik die dacht dat Duitsers geen gevoel voor humor hebben.

Kevin Valgaeren

maandag 6 mei 2019

Column mei Kevin Valgaeren

c Koen Broos

Knooppunten 1

Nu mijn vakantie naar de andere kant van de wereld deel uitmaakt van een voltooid verleden, en verworden is tot een zoete herinnering die trouw blijft aan de werkelijkheid dankzij honderden foto's die als referentiepunt dienen, word ik door Ilja Leonard Pfeijffer en zijn verpletterende meesterwerk Grand Hotel Europa in mijn rol als toerist schaamteloos in mijn hemd gezet. Wat een boek is me dat, trouwe lezer! Mag ik u vriendelijk aansporen, mocht u het nog niet gedaan hebben, om naar de boekhandel te rennen en een exemplaar aan te schaffen?

Mijnheer Pfeijffer deed me over het een en ander nadenken, en niet alleen wat mijn doorgaans voorbeeldige gedrag als toerist aangaat, maar ook wat de vakantiegangers betreft die dezer dagen, nu de zon wat zelfverzekerder is geworden, en velen daardoor worden aangespoord om te gaan wandelen of om die nieuwe fiets met batterij eens grondig uit te testen, een bezoek brengen aan onze winkel voor een interessante route die is afgedrukt op een kaart die zo weinig mogelijk mag kosten, want deze toeristen houden hun geldbeugel zo vaak mogelijk gesloten, en hebben geen behoefte aan comfortabele hotels en culinaire orgieën, vermoedelijk omdat alle spaarcenten reeds geïnvesteerd werden in die nieuwe elektrische fiets; die blitse e-bike, zoals dat in het Nederlands heet.

Nou goed, daar heb ik als boekhandelaar absoluut geen probleem mee, maar het valt mij wel op hoe onvoorbereid sommige van die fietsers aan hun queeste naar een Instagramvriendelijk einddoel beginnen.

Zo mocht ik enkele jaren geleden een Nederlands koppel in de winkel ontvangen dat het spoor, letterlijk, totaal bijster was. Uitgehongerd en uitgedroogd strompelden ze de winkel binnen in de hoop dat ze bij mij de weg naar Breda konden vinden. En dat kon, want dankzij het knooppuntennetwerk kan het kleinste kind een weg uitstippelen op basis van nummertjes, waardoor men in principe met de vingers in de neus van Leeuwarden naar Hoegaarden kan trappen. Het probleem is echter dat in België het auteursrecht van die knooppunten toebehoort aan de provincies. Elke provincie heeft dus zijn eigen kaart, of zelfs meerdere kaarten, afhankelijk van hoeveel geld zij de fietsers afhandig willen maken. Vooral Oost- en West-Vlaanderen zijn hier gewiekste meesters in door hun netwerk fragmentarisch uit te geven op een twintigtal kaartjes, waar men in geen tijd is doorgefietst.

Soit, dat verdwaalde en uitgemergelde Nederlandse paar had, volgens mijn advies — en het was goed advies — drie kaarten nodig om van Leuven naar Breda te fietsen. Er waren toen namelijk nog geen fietsatlassen en overzichtskaarten beschikbaar van ANWB en Falk. Het duurde een twintigtal minuten voor ik het klaarspeelde om hen ervan te overtuigen dat hun woonstee slechts driemaal zes euro van hen verwijderd lag, maar een dergelijk bedrag neerleggen om komaf te maken met hun levensbedreigende situatie was duidelijk totaal ongehoord. In de plaats daarvan zette, terwijl ik even een andere klant bediende, het mannelijke gedeelte van het koppel zich op de stoel achter mijn bureau, nam pen en papier, alsof hij zelf al jaren op die plek werkte, en begon, gebruik makend van de kaarten die ik hem had gepresenteerd, alle knooppunten tussen Leuven en Breda over te schrijven. Daar sta je dan als provincie met je auteursrechten en als boekhandelaar met je koopwaar. Ik maakte er bij mijnheer nog even gewag van dat hij zich in een boekhandel bevond en niet in een openbare bibliotheek, maar dat scheen hem worst te wezen. De nummertjes werden genoteerd, de kaartjes werden teruggelegd, en mijn pen verdween per ongeluk in de binnenzak van zijn sportjasje en heb ik dientengevolge nooit meer gezien. Het was een verdomd goede pen.

Soms wou ik dat ik ook zoveel lef had, dat ik de wereld met geheven middelvinger kon bewandelen, al dan niet met een stel knooppunten op zak.

zondag 10 maart 2019

Bekentenissen van een boekhandelaar, maart 2019

foto door Koen Broos 

Intermezzo

Het is een zaterdagmiddag in februari en voor de tijd van het jaar uitzonderlijk druk in de boekhandel. Dat het druk is in de winkel kan natuurlijk slechts worden toegejuicht, maar toch... Ik zit aan mijn bureau en zie dat het dringend nodig is om in de chaos die er in mijn boekenkasten is ontstaan terug orde te scheppen. Het probleem is dat ik omsingeld word door mensen met veel vragen en weinig geduld. Nee, dat is geen probleem. Dat is mijn job. En ik hou van mijn job. Ik ben er zelfs erg goed in, if I may say so myself. Maar toch... Vanuit mijn ooghoeken zie ik iemand een boek uit het lineair nemen — zoals wij in boekhandelstaal een plank met boeken plachten te noemen — en het betreffende werk even later tussen twee andere volumes stompen, zonder rekening te houden met de alfabetische orde die voor harmonie en duidelijkheid in het geheel zorgt. Uit een andere ooghoek zie ik hoe iemand een exemplaar van de Engelse uitgave van Normal People stiekem achterlaat op een stapel van de nieuwste thriller van Jo Claes. De rommel zwelt aan. De chaos neemt toe. Er verschijnen enkele zweetdruppels op mijn gelaat. Mijn hart gaat sneller slaan, en ik begin hoog op mijn borst te ademen.

Voor mij staat een vrouw die drie minuten geleden vroeg naar de boeken van Elena Ferrari. Ik zei haar dat ik geen boeken van Elena Ferrari heb, maar haar wel kon helpen aan het werk van Elena Ferrante. Nee, hield ze vol, het moesten de boeken van Elena Ferrari zijn, over Napels. Ik zeg haar nogmaals dat ze Elena Ferrante bedoelt, en dat Elena Ferrari niet bestaat. (Om het niet nodeloos moeilijk te maken voor de arme vrouw, verzwijg ik het feit dat Elena Ferrante eigenlijk ook niet echt bestaat.) Drie minuten later gelooft ze mij nog steeds niet.

Het is binnen dat korte tijdsbestek dat ik de bovengenoemde chaos lijdzaam zie aanzwellen. Ook de rij met wachtenden achter mevrouw Ferrari wordt langer. Ik zie een man eigenhandig zijn nek kraken en een vrouw met haar ogen draaien. De jongedame aan het einde van de wachtrij maakt een afwijzend gebaar en gaat elders op zoek naar hulp.

En dan, geheel onaangekondigd, word ik in al die drukte plots de trotse eigenaar van een revelatie. Deze boekhandelaar heeft nood aan vakantie, zegt die revelatie.

Vakantie...

Het gevolg is dat ik uiteindelijk orde in de chaos wist te scheppen, en alle mensen heb kunnen verder helpen, behalve de mevrouw die op zoek was naar de boeken van Elena Ferrari. Die is ze elders gaan zoeken. Achteraf bekeken ben ik haar desalniettemin erg dankbaar, want zonder haar was het waarschijnlijk nooit tot mij doorgedrongen dat ik er even tussenuit moest.

Dit allemaal om te zeggen dat ik er de komende weken niet ben. Dus volgende maand voor één keer geen column op deze website. Deze boekhandelaar legt de boeken neer en vertrekt voor een poos naar de andere kant van de wereld, met pen, papier, fototoestel, wandelschoenen en vrouwlief.

Met dank aan Elena Ferrari.


zondag 3 februari 2019

Bekentenissen van een boekhandelaar februari 2019


Waarom ik schrijf?

Als schrijver in een boekhandel werken, brengt natuurlijk een heleboel interessante voordelen met zich mee, al is het maar dat je op die manier verplicht wordt om een grondige kennis van de boekenmarkt te kweken. Die opgelopen kennis steekt al gauw te kachel aan met het romantische beeld dat je jezelf hebt opgelegd als liefhebber van boeken. De waarheid is dat er, tussen het woeste proces van de creatie en het wonderbaarlijke gebeuren dat lezen heet, een zakenwereld gekneld zit die in de eerste plaats commercieel denkt. Op zich is daar niets mis mee. Er moeten nu eenmaal broden op de planken komen van uitgevers, verdelers, ontwerpers, zetters, boekhandelaars, en auteurs, ofschoon die laatsten vaak tevreden moeten zijn met de overgebleven broodkorstjes.

Zoals ik reeds meermaals heb benadrukt, werk ik in een winkel waar gemiddeld 20.000 verschillende titels staan te pronken. Dat kolossale getal is echter een fractie van het totaalaanbod dat uitgevers in hun fondsen hebben. Elke dag worden er nieuwe boeken aangeleverd die voor het grootste deel een zichtbare plaats in de winkel verdienen en vervolgens hopen op aandacht in de grote media: de enige kans op een potentieel bestsellersucces. En dan vraag ik mij soms wel eens het volgende af: waarom doe ik het? Waarom verplicht ik mijzelf om elke avond, na een zware dag, achter mijn bureau te kruipen en opnieuw aan de slag te gaan met pen en papier? Waarom spendeer ik mijn vrije tijd niet aan lezen, afspreken met vrienden, gezellig met mijn vrouw naar een film kijken, wandelen in de velden en de bossen waar ik middenin woon, Red Dead Redemption 2 spelen op de Playstation, en wat nog allemaal? Elke maand verschijnen er zoveel boeken dat er werkelijk niemand in huilen zal uitbarsten als er in de toekomst geen nieuwe Valgaeren meer op de nimmer eindigende stroom van vers leesvoer dobbert.

Er is natuurlijk een reden waarom er in ons taalgebied — en elders; het maandelijkse aanbod op de Engelse markt is een veelvoudig van wat er bij ons verschijnt, en dan heb ik het nog niet over al die honderden boeken die in eigen beheer worden uitgegeven of printing on demand worden aangeboden door drukkerijen die zich voordoen als uitgevers — zoveel wordt gepubliceerd. En die reden is puur commercieel. Een uitgever schiet graag met hagel, want hoe meer boeken hij uitgeeft, des te groter de kans dat hij een bestsellerbeest kan raken. Op zich is daar ook niets op tegen, want op die manier zal er nooit een tekort aan goede boeken zijn, en bovendien zorgen de winsten van die bestsellers ervoor dat andere auteurs ook op rendabele wijze gepubliceerd kunnen worden. Auteurs die anders nooit een kans zouden krijgen. En misschien hoor ik daar ook wel bij. De keerzijde van die medaille is dat er op het podium waar alle aandacht naartoe gaat slechts een beperkt aantal boeken kunnen pronken, en dat de meeste boeken daar nooit op terecht zullen komen.

Ooit, toen ik nog in een ei zat en de dieren nog spraken, was dat enigszins anders. Toen was er nog geen sprake van een bestsellercultuur, en had een uitgever een financiële buffer in de gedaante van een uitgebreide backlist. Dat was tot veertig jaar geleden het geval. Vandaag moeten de magazijnen zo snel mogelijk geleegd worden.

Dus, dan vraag ik mij als schrijver/boekhandelaar wel eens af: waarom doe ik het? Ik zou het mezelf veel gemakkelijker kunnen maken. Maar 'gemakkelijk' is natuurlijk niet interessant. Alle auteurs zijn ooit ergens begonnen, en vaak in minder fraaie omstandigheden dan ik. Stephen King, bijvoorbeeld, schreef zijn debuut in een caravan met twee gillende baby’s op de achtergrond. Voor de eeuwige roem moet je het ook niet doen. Slechts heel weinig schrijvers doorstaan de tand des tijds, zelfs diegenen die bij leven op handen en voeten werden gedragen, met alle prijzen gingen lopen, en de grootste van hun generatie werden genoemd. Twijfelt u daaraan? Dan moet u mij maar eens vragen hoeveel boeken ik per jaar nog gemiddeld van Hugo Claus of Harry Mullisch verkoop.

Waarom doe ik het dan, als ik het niet voor het geld doe, noch voor de eeuwige roem, wetende dat ik het mezelf nodeloos moeilijk maak? Ik zou kunnen zeggen dat ik het doe omdat het een van de weinige dingen is waarvan ik weet dat ik er goed in ben. Ik zou ook kunnen zeggen dat schrijven zich bij mij manifesteert als een vorm van compulsief gedrag. Als ik het een dag niet heb gedaan, dan word ik vervelend en ben ik gefrustreerd. Vraag dat maar aan mijn vrouw. Ik zou ook kunnen zeggen dat ik het graag doe... meestal. (Is het een hobby? Natuurlijk niet, want dan zou ik alleen maar schrijven wanneer ik er zin in had, en op die manier ontstaat er geen boeiende literatuur.) Ten slotte zou ik ook nog kunnen zeggen dat ik mijn verhalen graag wil delen met andere mensen. Ik schrijf, dus ik ben.

Al deze dingen zijn een waarheid als een koe, behalve dan die paarse van de Milkareclame. Maar waarom heb ik dan de indruk dat deze antwoorden niet geheel de lading dekken? Waarom doe ik het eigenlijk? Waarom spendeer ik zo enorm veel energie en tijd om dat hele kleine en tijdelijke plaatsje te veroveren op de boekenplank van een boekhandel en een lezer? Waarom doe ik mezelf continue een beetje pijn? Ongetwijfeld doe ik het om alle bovenstaande redenen. Maar er nog iets. En daar kan niet de vinger op leggen. Misschien is het daar, op die plek, waar de magie van het schrijversambacht ligt.

zondag 6 januari 2019

Bekentenissen van een boekhandelaar januari 2019


De boekhandelsscheet

Het nieuwe jaar is begonnen, dus dan kunnen we het in deze rubriek ook maar beter inluiden met een knal. Alhoewel, het onderwerp dat ik hieronder wil aanstippen, is van minder spectaculaire aard als het welgekende middernachtfeest van Bengaalse vuurpijlen die de hemel in diverse kleuren doen oplichten, de trommelvliezen op uithoudingsvermogen testen, en onze huisdieren opzadelen met een trauma of twee. De boekhandelsscheet is van subtielere aard, maar daarom niet minder het vermelden waard. Bovendien is de boekhandelaar verre van de enige persoon die dit fenomeen zal herkennen. Mensen die beroepshalve regelmatig door de knieën moeten gaan, zullen tijdens het lezen van de volgende alinea's ongetwijfeld ten prooi vallen aan een aha-erlebnis. Maar ik noem het graag de boekhandelsscheet omdat het een fenomeen betreft dat ik met mijn eigen baan associeer, ofschoon ik hier zeker niet in naam van alle boekhandelaars spreek, mocht u het idee krijgen dat iedere slijter van het geschreven woord een even onbeleefde schurk is als ondergetekende. Desalniettemin staat het de collega's die durven vrij om, na het lezen van deze column, hun eigen ervaringen te delen in de digitale ruimte.

Ik illustreer het geheel graag aan de hand van een situatieschets. Stel: het is een rustige middag in de boekhandel en ik loop er lekker ontspannen bij. Ik zit aan mijn bureau, of wat daarvoor mag doorgaan, en ik word aangesproken door een klant die op zoek is naar De schaduw van de wind van Carlos Ruiz Zafon.

'Natuurlijk, mevrouw,' zeg ik. 'Volgt u mij maar. Ik zal het even voor u nemen.'

In het allerbeste geval begint er op dat moment een belletje te rinkelen dat zegt dat ik op mijn hoede moet zijn, maar we zijn die middag ontspannen, dus ik merk het belletje niet op. Zafon is echter een lepe schrijver, want omdat zijn familienaam met een 'z' begint, bevinden zijn boeken zich doorgaans op de laatste en onderste plank van de literatuurkasten, en dat is voor de boekhandelaar een riskante plek. De klant staat naast mij en ik hoor haar zeggen dat zij helemaal niet gemerkt heeft dat de boeken alfabetisch gerangschikt zijn. Ik besluit om daar niet op te antwoorden, en ga vervolgens door mijn knieën, want iemand die veel slimmer is dan ik heeft mij ooit gezegd dat het heel slecht is voor de onderrug om te bukken zonder de knieschijven te laten knappen. Ik zak echter net iets te snel, waardoor ik voor een halve seconde de controle verlies over iets waar ik doorgaans steevast de controle over heb. Misschien heeft het feit dat ik die ochtend nogal veel koffie heb gedronken er iets mee te maken, of misschien was die sinaasappel na de lunch er teveel aan.

Op het moment dat ik mij heb verlaagd tot het niveau van Zafon, staan mijn billen wijd open en laat mijn onderbewustzijn mijn sluitspier los. Het resultaat is een korte ruft die luid genoeg klinkt zodat de luchtverplaatsing wel eens verward zou kunnen worden met het scheuren van de naad van mijn broek. Ik hoop dat de klant het als dusdanig herkent, want er wordt in ieder geval niet gelachen. In andere omstandigheden zou ik zelf in lachen uitbarsten, omdat ik een liefhebber ben van de betere onderbroekenhumor, maar dit is een formele situatie die doorspekt is met schaamte en gespeend is (let op de woordspeling) van relativering.

Wat volgt is bijzonder merkwaardig. Zowel de klant als ik weten perfect wat er daarnet is gebeurd, maar beiden besluiten we om te doen of er niets aan de hand is. Ik neem die duivelse De schaduw van de wind — zelfs de titel van het boek is bij deze van toepassing — beet en kom overeind. De luchtverplaatsing tilt het geurtje van de boekhandelsscheet naar hogere regionen en bereikt zo onze neusgaten. Ik zie dat de neusvleugels van de klant beginnen te flapperen en de ogen beginnen te tranen, maar zij blijft desalniettemin glimlachen, en dat doe ik ook. We noemen dit de ontkenningsfase. Bovendien mag ik blij zijn dat de voortvluchtige scheet bij de ontsnappingspoging een geluid maakte, want de alternatieve versie — die ik binnen mijn gezinssituatie wel eens the little silent one noem en beschreven kan worden alsof er een lijk in het darmkanaal gekneld zit dat postmortaal een laatste, hete zucht declameert — is ontiegelijk veel venijniger.

'Alstublieft!' zeg ik.

De klant bedankt mij vriendelijk en stuift vervolgens weg. Voor zij de trap afdaalt, zie ik haar nog even steun zoeken aan de leuning en een paar keer diep in- en uitademen. De volgende minuten zal ik erg hard mijn best doen om het gênante moment te verdringen, maar ik weet dat de nieuwe eigenaar van Zafons De schaduw van de wind vanavond aan de eettafel of aan de toog tegen iemand of meerdere personen zal zeggen: 'Weet je wat ik vandaag heb meegemaakt?'

Kevin Valgaeren

zondag 2 december 2018

Bekentenissen van een boekhandelaar in december


Een feest

Er klinken voetstappen op het dak, en met de donsdeken onder de kin wachten kinderen hoopvol, doch een beetje angstig op wat de goedheiligman dit jaar door de schoorsteen knalt. De kinderen — in sommige gezinnen worden ze ook wel eens kids genoemd, maar ik wantrouw ouders die van hun koters iets hip en trendy willen maken, zoals ik bij uitbreiding alles wantrouw wat als hip en trendy wordt beschreven — hebben al weken op voorhand hun wenslijst bij elkaar geknutseld, geïnspireerd als ze werden door hyper kinetische reclamespots en brochures van speelgoedwinkels waar ikzelf, toegegeven, ook uren in kan bladeren. Nadat op zes december een eerste lading geschenkpapier bij het afval belandt, klauteren volwassenen door het zolderluik om de muffe doos met kerstballen tevoorschijn te halen, samen met een kerstboom die vroeger uit de grond kwam en tegenwoordig uit een fabriek. Sommigen onder ons zetten naast die boom een mooie kerststal — mijn ouders hebben nog zo'n prachtig exemplaar met wassen beelden — maar anderen opteren misschien voor een onder sneeuw bedekt miniatuurdorp met poppetjes die zo uit een boek van Charles Dickens of een prent van Anton Pieck hadden kunnen komen. Er is ook muziek. Bij de ene prachtige kerkliederen waarop engelen zingen die bij nader inzien verdacht veel weghebben van jonge knaapjes. Bij de andere een charmezanger die een —daar is dat woord weer — hippe versie van Jingle Bells brengt met op de achtergrond het nimmer eindigde gepingel van paardenbelletjes die op een of andere onverklaarbare wijze het geluid van vallende sneeuw moeten voorstellen.

Het mag duidelijk zijn dat ik bij de feestdagen een dubbel gevoel koester. Enerzijds probeer ik een nostalgische kerst aan te raken die in werkelijkheid nooit was. Anderzijds zie ik ook een commerciële braspartij waarin velen de betekenis van het heuglijk samenzijn vergeten schijnen te zijn. Dat wringt vooral omdat december voor mij als boekhandelaar erg belangrijk is, want, zoals elk jaar, zal ik op enkele dagen tijd meer boeken aan de kassa zien passeren dan in de afgelopen drie maanden. Een boek is en blijft immers het ideale geschenk. Gelukkig.

De feestdagen moeten in de boekhandel dan ook grondig worden voorbereid. Welke titels zal ik extra in de aandacht zetten? Hoe zal ik mijn tafels schikken? Hoeveel exemplaren zal ik van boek x en boek y in huis halen? Het is nu eind november en ik ben volop aan het plannen. Ik kan uiteraard niet voor andere collega's spreken, maar persoonlijk zoek ik tijdens het samenstellen van de collectie een gulden middenweg tussen wat commercieel noodzakelijk is en dat waarmee ik de bezoeker van mijn winkel wil verrassen. Enkele dingen durf ik nu al voorspellen. Deze kerst wordt de kerst van Lucinda Riley en haar zeven zussen — die krijgen een exclusieve tafel — maar ook die van Tommy Wieringa en zijn Heilige Rita, en ik vermoed dat Een klein leven van Yanagihara het eveneens nog erg goed zal doen, ofschoon dat boek al een hele carrière achter de rug heeft. Daarnaast zal ik nog enkele bestsellers onder de aandacht brengen, zoals Becoming van Michelle Obama, en de nieuwe van Giordano. In Vlaanderen mag Aspe ook niet ontbreken, en specifiek voor Leuven moeten de misdaadverhalen van Jo Claes ook in de schijnwerpers staan. En tussen al die hoge stapels zal ik stiekem ook nog een plekje vinden voor Blackwell en Seance.

Het meeste plezier haal ik echter uit het op zoek gaan naar die speciale boeken en kleinere geschenken die klanten niet meteen op hun lijstje hebben staan, maar hen wel op ideeën kunnen brengen. Dat kunnen dan prachtige, gebonden, en soms zelfs geïllustreerde uitgaves zijn van klassiekers — A Christmas Carol van Dickens en The Snowman van Raymond Briggs mogen niet ontbreken — of geestige titels die mensen onmogelijk kunnen laten liggen — zoals The Wicked Wit of Winston Churchill, Fartology: The extraordinary science behind the humble fart en Very Britisch Problems — of boeken over boeken voor boekenliefhebbers.

Nog enkele dagen en dan is mijn winkel klaar voor de grote stormloop. Van 's morgens tot 's avonds zal ik de klant ten dienste staan, van maandag tot vrijdag, op zaterdag en op zondag. Op 25 december zal ik totaal uitgeput even binnenwippen bij de familie en op 31 december zal ik waarschijnlijk middernacht niet halen. Alles voor de boeken en voor de lezers. En het is met plezier gedaan.



zondag 4 november 2018

Bekentenissen van een boekhandelaar in november

C: Koen Broos

Toeval bestaat


Een weekdag ergens in april. Het is rustig in de boekhandel, want buiten schijnt de eerste lentezon van het jaar, en als geen ander is die zon in staat om de consument uit de winkels te jagen en naar de terrasjes te drijven. Dat geldt echter niet voor een man van ongeveer vijftig jaar die, met dank aan het goede weer, de hele literaire afdeling van de winkel voor zich alleen heeft. Hij buigt zich over de tafel met nieuwigheden, maar zijn rusteloosheid verraadt dat hij zijn gading niet vinden kan. Ik volg hem vanuit mijn ooghoeken tot ik het niet langer kan aanzien en spreek hem aan.

'Kan ik u ergens mee helpen, meneer?'

'Ik hoop het,' zegt hij, opgelucht dat hij er in zijn queeste niet langer alleen voorstaat. 'Ik heb een nogal moeilijke vraag.'

De ervaring heeft mij geleerd dat moeilijke vragen meestal redelijk gemakkelijk zijn, en dat 'kleine vraagjes' doorgaans ernstig denkwerk vereisen. Dit is een moeilijke vraag, dus ik maak mij geen zorgen. Maar wat volgt brengt me desalniettemin danig in de war.

'Ik heb op dit moment ongeveer drievierde van Blackwell van Kevin Valgaeren gelezen, en nu vroeg ik mij af of u nog andere, gelijkaardige titels kan aanbevelen.'

Voor een fractie van een seconde schiet het door mijn hoofd dat deze man geen idee heeft wie ik ben, maar ik berg die gedachte snel op omdat hij mij ongetwijfeld heeft herkend van de foto op het achterplat van Blackwell. Het klinkt ijdel, maar het is ook logisch. Als Stephen King morgen mijn boekhandel komt binnengewandeld, dan zou ik hem meteen herkennen, weliswaar gevolgd door een bloeddrukverzakking.

'Dat is toevallig!' zeg ik met een brede grijns. 'U bent in ieder geval aan het juiste adres. En wat vindt u dan zo goed aan Blackwell?' Als er een moment is om mijn niet bestaande ego te strelen, denk ik, dan is dit het wel.

'Het is niet alleen spannend; het is bovendien erg goed geschreven. Ik heb Bloedlijn en Seance ook gelezen, maar Blackwell is veruit het beste boek. Mijn vrouw en ik zijn gek op alles wat met het Verenigd Koninkrijk te maken heeft, en ik hou van de duistere sfeer, en die kleine historische details.'

'Wel, die boeken zijn natuurlijk heel uniek voor de Lage Landen,' smaal ik, in de hoop dat hij mijn geveinsde fierheid zal doorprikken, maar dat doet hij wonderwel niet.

Ik ben zo aangenaam verrast door deze ontmoeting, waardoor ik mij van geen kwaad bewust ben. Ik besluit mijn beste beentje voor te zetten, en neem hem mee naar de Engelstalige afdeling, waar ik hem laat kennismaken met de klassiekers. Maar al snel blijkt dat de man in kwestie al die boeken al vanbinnen en vanbuiten kent. Ik ga een versnelling hoger en introduceer Sarah Waters, Andrew Michael Hurley en E.S. Thomson: hedendaagse schrijvers die niet per se gothic novels schrijven, maar vaak elementen van het genre in hun romans en detectives verwerken. Mijn aanpak schijnt te werken, wanneer hij Thomsons Beloved Poison uit de boekenkast neemt en het achterplat begint te lezen.

'Het is toch jammer dat er geen Nederlandstalige schrijvers zoals Valgaeren zijn die zich met dat genre bezighouden,' zegt hij, terwijl hij Beloved Poison in zijn handen weegt; een teken dat hij twijfelt aan mijn advies.

Ik wil zeggen dat er in de Lage Landen wel enkele auteurs actief zijn die — toegegeven, het is niet helemaal hetzelfde — horrorverhalen schrijven, zoals Johan Deseyn, Tom Thys en Thomas Olde Heuvelt, maar dan besef is dat hij 'schrijvers zoals Valgaeren' heeft gezegd, en niet 'schrijvers zoals u'. Met andere woorden, de man heeft geen flauw idee wie ik ben.

Ik realiseer me dat ik een vergissing heb gemaakt, en een dilemma dient zich aan. Ik kan doen alsof mijn neus bloedt, of ik kan eerlijk zijn en zeggen wie ik ben. In dat laatste schuilt echter het gevaar van een potentieel gênante situatie, want de man weet op dat moment nog niet dat hij al heel de tijd staat te praten met de auteur van het boek dat hij adoreert. Het is een beetje zoals die filmpjes op Youtube, waarin een bakvis een liedje van Justin Bieber zingt, zonder te weten dat zijne Canadese godheid achter haar staat mee te luisteren, met dat verschil dat ik niet Justin Bieber ben en de man geen bakvis is, met alle respect voor beide partijen.

'Excuseer, meneer,' zeg ik, omdat ik mij schuldig voel vanwege het feit dat ik hem ongewild zolang aan het lijntje heb gehouden, 'maar ik ben Kevin Valgaeren.'

En bij deze komt de waarheid aan het licht. Ik ben als een stripteasedanseres die al de hele avond in een holle taart verborgen zit, en eindelijk tevoorschijn mag komen, of als Mr Leclerc uit 'Allo 'Allo, wiens vermomming meer indruk maakt op hemzelf dan op de anderen.

De man kijkt me enkele tellen met grote ogen aan, en begint vervolgens te gloeien. Het is vreemd om een man te zien blozen die bijna oud genoeg is om mijn vader te kunnen zijn, temeer omdat ik doorgaans de meest introverte en verlegen kerel uit de hoop ben.

'Ik wist niet dat...' stamelt hij. 'Verdomme, ik dacht het nog... ik ken die ergens van.'

'En ik dacht dat u wist dat ik het was,' zeg ik, en nu is het mijn beurt om te blozen.

Tegenwoordig spreken wij elkaar met de voornaam aan. We zijn nu enkele maanden verder en de man komt minstens eens per week langs in de boekhandel. We praten over boeken en onze gemeenschappelijke passie voor het Verenigd Koninkrijk. Ik doe mijn best om zijn onverzadigbare honger naar gothic novels in toom te houden door voor hem op zoek te gaan naar de nieuwste titels, en uiteraard ook door na mijn werkuren naarstig verder te schrijven, want mijn klanten moeten op hun wenken worden bediend.

Kevin Valgaeren

zondag 7 oktober 2018

Bekentenissen van een boekhandelaar in oktober














Ontmaskerd

Vorige week gebeurde het weer. Ik zat aan mijn bureau in het midden van de winkel, waar ik een goed uitzicht heb op een display waar mijn boeken 'Seance' en 'Blackwell' staan te blinken. Ik geef toe dat er geen enkele andere boekhandel in het land is die mijn boeken zoveel aandacht geeft dan de winkel waar ik werkzaam ben. Hoe dat komt? Geen flauw idee.

In ieder geval, ik zit dus aan mijn bureau — 'bureau' is een groot woord; het tafeloppervlak is net iets breder dan het computerscherm, dat de helft van de beschikbare ruimte inneemt — wanneer ik een klant opmerk die naar de ladder kuiert, ongetwijfeld aangetrokken door de prachtige kaft van 'Blackwell' en misschien ook een beetje door de sticker die het boek aanbeveelt. Hoe die sticker daar terechtkomt? Geen flauw idee.

De klant neemt tijd om de kaft te bewonderen, waarna hij het boek omkeert en het achterplat begint te lezen. Nu moet u weten dat het achterplat van 'Blackwell' bestaat uit een prikkelde tekst en een kanjer van een foto waarop schrijver dezes met zeer ernstige en misschien zelfs arrogante blik in de lens kijkt. Die blik zegt niet wie ik ben — ik neem mijn werk uiteraard heel serieus, maar niet mezelf — maar schrijvers staan doorgaans niet op foto's met getuite lippen of een brede glimlach.

Vanuit mijn ooghoek zie ik de man opkijken en zijn wenkbrauwen fronsen. Zijn gelaatsuitdrukking schijnt, niet geheel onterecht, te zeggen: 'Hé, die kerel lijkt wel erg hard op de auteur van dit boek.' Hij houdt het boek voor zich. Hij wil de foto toetsen aan de werkelijkheid en gaat op zoek naar de verschillen. Zijn blik wipt een paar keer tussen de foto en de boekhandelaar die, gezeten op een krukje, het beste probeert te maken van de schaarse ruimte die het tafelblad hem te bieden heeft. Even lijkt de twijfel toe te slaan. Dat merk ik aan het lichtjes schudden van zijn hoofd. Schrijvers horen immers te schrijven en niet te werken op plekken als, ik zeg maar iets, een boekhandel. Ze horen in de beslotenheid van hun werkkamer nieuwe werelden te creëren en de mensheid te ontleden. In het slechtste geval leven ze in armoede, en in het beste geval zijn ze rijker dan de koningin van Engeland.

Ik knik beleefd naar de man, en om het vergelijkingsproces enigszins te bemoeilijken, lach ik. Wederom slaat de twijfel toe, maar dan wordt de nieuwsgierigheid hem teveel, en neemt hij een boude beslissing. Hij komt naar me toe en stelt de onvermijdelijke vraag: 'Bent u dat?'

Ik kan moeilijk zeggen dat hij zich vergist — de gelijkenissen zij nu eenmaal treffend — en geef toe dat het inderdaad mijn gezicht is dat daar staat afgebeeld. Het is het begin van een vreemd gesprek, en omdat ik het gesprek al meer dan eens heb gevoerd, weet ik ook wat er zo vreemd aan is. Het probleem is dat ik op dat moment niet langer een boekhandelaar ben maar een schrijver. Het masker is, met andere woorden, afgevallen. En toch verwacht de klant dat ik als schrijver mijn boek aan hem verkoop. En dat is moeilijk. Even vrees ik dat hij mij doorheeft en dat hij zal zeggen: 'Nu begrijp ik waarom dit boek zo opvallend staat opgesteld. Natuurlijk kleeft er een sticker met het woord "aanbevolen" op de kaft!'

De waarheid is dat een schrijver de slechtst mogelijke verkoper is van zijn eigen boeken, omdat zijn mening de minst objectieve is. Hij vindt het ongetwijfeld een meesterwerk, en als hij het tegendeel wil beweren, gelooft ook niemand hem.

Dat is waarom ik mij als boekhandelaar niet graag kenbaar maak als de auteur van vier thrillers, en waarom ik mijn boeken liever stiekem in de winkel aanprijs door hen een opvallende plaats te geven en er een sticker op te kleven, in de plaats van onmiddellijk naar 'Blackwell' of 'Seance' te wijzen wanneer iemand mij komt vragen naar een goede leestip.

De klant die mij vorige week ontmaskerde is desalniettemin aangenaam verrast. Ofschoon hij het achterplat gelezen heeft, wil hij van mij horen waar het boek over gaat en wat een gothic novel precies is. Het gebeurt dan wel eens dat hij of zij vriendelijk zijn of haar neus ophaalt en zich zo snel mogelijk uit de voeten probeert te maken, maar dat is deze keer niet geval. Integendeel, de man gaat even later naar huis met 'Blackwell' en krijgt als beloning voor zijn speurwerk, dat leidde tot mijn ontmaskering, een handtekening en een persoonlijke opdracht.

Kevin Valgaeren

zondag 2 september 2018

Bekentenissen van een boekhandelaar, deel 4


Een moeilijk leven

Wie veel met klanten omgaat, zal vaak hetzelfde gesprek moeten voeren. De boekhandelaar heeft steevast enkele gestandaardiseerde replieken klaar voor dergelijke conversaties, hoewel hij zijn best zal doen om ze zo spontaan mogelijk te laten klinken. Er zijn echter ook opmerkingen die regelmatig terugkomen en slechts door de boekhandelaar gevolgd kunnen worden door een lange stilte van de veelbetekenende aard. Een voorbeeld: 'Ik ben op zoek naar een boek voor mijn vriendin, maar ik ken er helemaal niets van, want ik heb nog nooit in mijn leven een boek gelezen.' Op een of andere manier slagen mensen erin om zulke frasen met een soort ongepaste fierheid te poneren; een fierheid die misschien wel op bijval kan rekenen in het plaatselijk café, maar niet in de boekhandel: het hol van de leeuw. Een lange stilte dus, in de hoop dat de persoon in kwestie zich zal realiseren dat hij geen duimpje verdient, maar een schouderklopje uit medelijden.

Een ander voorbeeld van een opmerking die de boekhandelaar slechts met een stilte kan beantwoorden, hoewel gezegd moet dat het met de nodige sympathie zal zijn: 'Ik moet mezelf tegenhouden om niet meer dan eens per maand naar de boekhandel te gaan, want anders is dat dodelijk voor mijn budget.' Hier zal de boekhandelaar het houden op een vriendelijk glimlachje en een droog knikje. Hij herkent het probleem immers als geen ander, want het liefst wil hij zeggen: 'Wees blij dat je niet acht uur per dag in een boekhandel werkt.' De waarheid is namelijk dat een boekhandelaar met veel meer boeken in contact komt dan eigenlijk goed is voor hem en zijn budget.

Mensen die in loondienst in een boekhandel werken — zaakvoerders hebben uiteraard andere middelen — zullen het beamen: een groot deel van het maandloon vloeit rechtstreeks terug naar de firma, en soms is de korting die het personeel geniet eerder een vloek dan een deugd.

Als boekhandelaar kom je niet alleen in contact met de boeken die in de pers worden besproken, of ben je niet alleen op de hoogte van de nieuwe boeken van je favoriete schrijvers. De boekhandelaar beschikt over totale kennis. Met andere woorden: je bent op de hoogte van ALLE nieuwe boeken en dat zijn er simpelweg veel te veel te veel. Frustratie alom, dus. Met mijn verlanglijst kan ik de woonkamer behangen, en het is voor mij veel te gemakkelijk om een boek aan te schaffen. De kassa staat immers voor mijn neus.

Het allerleukste, maar tegelijk ook het gevaarlijkste facet van ons beroep zijn de aanbiedingsfolders. Even uitleggen. Een uitgever stelt driemaal per jaar nieuwe boeken voor. Er is de voorjaarsaanbieding, de zomeraanbieding en de buitenproportionele aanbieding van het najaar. Voor elke periode geeft elke uitgever een folder uit — sommigen zijn meer dan honderd bladzijden dik — met de nieuwe boeken die de komende maanden zullen verschijnen. Als je al die folders van al die uitgevers opstapelt, dan zit je al snel aan een toren die van de vloer tot aan je heupen reikt, en die je als boekhandelaar een voor een moet doornemen. Op basis van die informatie moet je immers het assortiment van je winkel samenstellen. Ik zal de lezer waarschijnlijk niet moeten vertellen dat zo'n opdracht, waar je al gauw enkele dagen mee bezig bent, iets overheerlijks decadents heeft, want er wordt in de Lage Landen enorm veel uitgegeven. Vergelijk het met een klein kind dat voor zijn voeten een container snoep krijgt uitgestort en zoveel mag uitkiezen als het wil. Dus, dan ben je als boekhandelaar enkele dagen bezig met kruisjes zetten en ISBN-nummers noteren, en dat gaat zo: 'Deze is voor de winkel. Daar wil ik er zelf ook eentje van. EINDELIJK de nieuwe Sarah Waters! Die haal ik in huis voor de winkel, plus een extra exemplaartje voor mezelf. Die wil ik eens bekijken, misschien koop ik hem later wel, dus eentje voor de winkel. Nee, toch maar direct kopen, dus een paar exemplaren voor de winkel. Oh, Nesbo heeft een nieuwe, laten we dan meteen de hele backlist ook maar bijstellen.' Enfin, u begrijpt wat ik bedoel. Het is een foltering en het walhalla tegelijkertijd. Voor de boekhandelaar komt Sinterklaas namelijk driemaal per jaar.

En u dacht even dat u een moeilijk leven had? Think again.

Kevin Valgaeren