Buiten het boekje deel 7 door Nico Baaijens

Ze stinken...

Ik ben gek op boeken. Meer in het bijzonder op elektronische of E-boeken, zoals ’t trouwe lezertjes inmiddels wel zal zijn opgevallen. Neemt niet weg dat ik ook van papieren boeken houd. Het enige wat ik op dit type boeken tegen heb is dat ze stinken. Nou ja, stinken... Laat ik zeggen dat ze mijn gevoelig reukorgaan teisteren met een onaangename geur.
De bron van dit ongemak is de lijm waarmee de bladerbundel van een paperback in de rug bij elkaar wordt gehouden. Daar komt een viezig chemisch luchtje vanaf waar ik me al lezend steeds meer aan stoor. Het gevolg is dat mijn concentratie eronder gaat lijden en ik het boek dichtklap en geërgerd van me af smijt.
Uit gebonden boeken stijgt ook een geurtje op maar dat is heel anders dan dat van paperbacks. Deze boekengeur is veel minder irritant. Ik weet niet of ik de enige ben maar als ik een nostalgisch boek lees, heb ik altijd de neiging om mijn neus diep in het geopende boek te steken en dan de lucht zo diep mogelijk op te snuiven. De geur doet dan iets wonderlijks. Ik krijg dan herinneringen aan vroeger toen geluk nog heel gewoon was. Allerlei jeugdherinneringen buitelen over elkaar heen en komen aan het oppervlak, soms zó erg dat ik dan verbaasd uitroep: ‘Gut! Dat ik me dat nog herinner...!’
Een psycholoog heeft me uitgelegd hoe dat komt.
De geur die vanuit gebrocheerde boeken opstijgt bevat moleculen die via het reukorgaan de hersenen bereiken. Daar kunnen ze uiteengevallen netwerken van zenuwcellen of neuronen herstellen.
Netwerken?
Ja. Herinneringen worden gevormd doordat de zenuwcellen in het geheugen complexe netwerken vormen waarin beeld- en gevoelsinformatie wordt vastgelegd. In het korte termijn-geheugen zijn die netwerken min of meer permanent. Herinneringen die er niet meer zo erg toe doen, verhuizen naar het lange termijn-geheugen: het archief zogezegd. Daar worden ze, net als papieren boeken, door de tand des tijds aangetast en vallen uiteindelijk verkruimeld uiteen. We kunnen ons dan bepaalde dingen niet meer herinneren. Vergeten dus.
De moleculen uit de boekenlijm kunnen die netwerken herstellen. Als me dat overkomt, verbaast het me vaak dat ik me dingen van heel lang geleden weer herinner. Dingen die schijnbaar vanuit het niets van de vergetelheid weer zichtbaar worden.
Ook zonder boekenlijm kunnen we met wat inspanning herinneringen terughalen die we ‘vergeten’ of bijna vergeten zijn. We zeggen dan dat iets ‘op ’t puntje van de tong’ ligt. Na verloop van tijd springt de herinnering terug in het bewustzijn en roepen we triomfantelijk: ‘Ja! Nou schiet ’t me weer te binnen!’
De afgelopen weken heb ik in enkele boekengroepen plaagstootjes uitgedeeld met cartoons pro en contra E-boeken. Dit om de discussie uit te lokken en ik kan zeggen dat dat prima is gelukt.
‘Bij mij komen alleen maar papieren boeken in huis’.
Dat was de eerste die onmiddellijk bijval vond met:
‘Mee eens. Bij mij ook alleen maar papier’.
Voorstanders van de E-reader lieten ook van zich horen:
‘Ik heb al die stofnesten de deur uit gedaan. E-books zijn duurzaam, hygiënisch en een zegen voor de mensheid’.
Dat lokt dan weer een tegenreactie uit:
‘Geef mij maar papieren boeken. Je kunt ze lekker lezen en ze ruiken heerlijk.’
Met die laatste ontboezeming ben ik het niet eens. Maar goed, als smaken verschillen dan zal dat met geuren ook wel zo zijn. En dan kan ook over geur niet getwist worden.
Nog een reactie ten voordele van het papieren boek wil ik niet onvermeld laten:
‘Readers hebben niet wat echte boeken wel hebben: dat lekkere knispergeluidje als je een bladzijde omslaat’.
Het is duidelijk dat deze laatste respondent de ontwikkelingen van de technologie niet op de voet volgt. Er is namelijk al een E-reader waarop niet alleen het omslaan voor- en achteruit van de bladzijden wordt nagebootst. Nee, je hoort er dan ook het karakteristieke knispergeluidje bij. Net als bij de digitale camera die het gefluister van de mechanische sluiter van een dure Leica-camera laat horen. In beide gevallen kun je in Instellingen de geluiden aan- en uitzetten.
Maar de technologie staat niet stil. Er komen binnenkort readers op de markt met een chip die geuren verspreidt. Het bladergeknisper wordt dan vergezeld van een pufje boekengeur. In Instellingen kun je uit vier geuren kiezen: drukinkt, paperback, gebonden boek en antiek boek.
En zo doet de E-reader in helemaal niks meer onder voor zijn concurrent van papier.
Maar wacht nou eens even...
Even terug met de voeten op de grond. Een nieuwe generatie E-readers die bladzijden omslaan, die daarbij dat ‘lekkere knispergeluidje’ laten horen en die ook nog ‘heerlijk ruiken’?
Dat hadden we toch al? 

Buiten het boekje door Nico Baaijens

Het boek waar ik maar niet van af kan komen

In mijn (papieren) boekenkast staan een stuk of vijf gebonden boeken. Dat is alles wat mijn opruimwoede waarover ik ’t in mijn vorige column had, heeft overleefd. In mijn elektronische en online boekenverzameling daarentegen beschik ik over vele tienduizenden E-boeken. Ik kom dus niets te kort om mijn leeshonger te stillen, als u zich daarover zorgen mocht maken.

U vraagt: Wat zijn dat dan voor boeken die de kringloopdans hebben weten te ontspringen?

Wel, los van mijn eigen productie zijn dat min of meer verplichte nummers. De Bijbel bijvoorbeeld, een loodzware maar door Wikipedia overbodig geworden encyclopie, een Linux handleiding van meer dan 1300 pagina’s en een dik nostalgisch sprookjesboek met zwart-wit tekeningen dat ik als kind meermalen van kaft tot kaft heb gelezen.

Dan is er nog één prachtband die ik kan missen als kiespijn maar waar ik door de jaren heen met geen mogelijkheid van af kon komen. Een nogal zonderling verhaal dat ik hier graag in geuren en kleuren wil vertellen, als u een momentje hebt.

Het boek is getiteld Zeemansleven. Het bevat zeemansverhalen van diverse auteurs en het is tot stand gekomen onder redactie van prof. dr. H. Bergmans. De uitgever is G.F. Callenbach te Nijkerk. Ik kom er niet achter hoe oud het beduimelde boek is maar het moet van vóór 1940 zijn.

Als kind heb ik elke dag tegen de rug van dit kloeke deel aan moeten kijken. Het stond in de boekenkast bij de ontbijttafel. Het leek of dat boek me steeds toefluisterde:

‘Pak me. Bekijk me. Blader me door. Bewonder mijn tekeningen. Lees me. Herlees me.’

Op een goed moment kon ik de lokroep niet langer weerstaan. Ik pakte, bekeek, bladerde door, bewonderde de tekeningen en las en herlas de verhalen. Een sfeervolle jeugdherinnering, dat wèl.

Veel later, toen bleek dat Zeemansleven al meer dan vijf verhuizingen had overleefd, begon de rug  van dat boek in mijn boekenkast me ontzettend tegen te staan. Het herinnerde me aan vroeger. En aan al die oubollige verhalen over stoere zeelieden in hoge zeeën, onverschrokken noormannen, arme schipbreukelingen, Hollande brave hendrikken en aan de tijd dat de schepen nog van hout en de mannen van ijzer waren.

In de loop der jaren heb ik Zeemansleven vaak uitgeleend. Maar in tegenstelling tot andere boeken die ik uitleende, keerde Zeemansleven tot mijn spijt altijd weer bij mij terug. En daar stond ie dan weer met zijn vergeelde rug vanuit de boekenkast naar me te staren.

Ten einde raad heb ik Zeemansleven met nog meer ongeregeld goed op Marktplaats gezet. Voor een appel en een ei. Geen belangstelling.

‘En nou is ’t met jou gedaan’, lispelde ik toen de noodlijdende n.h. kerk in mijn dorp een rommelmarkt organiseerde om een nieuwe orgel te kunnen bekostigen.

‘Daar ga je, Zeemansleven’, dacht ik hardop en niet zonder leedvermaak. De kerk ontfermde zich over het boek en daarmee was ik er eindelijk van af.

Of toch niet? Vanaf de kansel was het me bij herhaling voorgehouden: De geest is gewillig maar het vlees is zwak. Dat dit een waarheid als een koe is, bleek toen ik met mijn vrouw een bezoek bracht aan genoemde rommelmarkt om voor weinig geld wat overbodige dingen te kopen voor het goeie doel.

Je ontkomt er niet aan als je op een rommelmarkt rondneust. Je kent dat. Of je wilt of niet,  je wordt toch aangetrokken door de vele  tweedehands boeken die daar liggen. Zo van: Ach kijk... Nijntje van Dick Bruna. En: Tarzan van de apen. En zelfs: De GVR van Roald Dahl. En daar: Het schaap Veronica van Annie M.G.

Toen viel mijn blik op de vergeelde rug van een boek dat me bekend voor kwam. U raadt het: Zeemansleven.

En ze stormden allemaal op me af: de Hollandse zeemannen, de arme schipbreukelingen, de brave hendrikken en de onverschrokken noormannen

Ach, over herinneringen gesproken. En aan de tijden toen het leven nog goed en geluk nog heel gewoon was. Wie doet zo’n boek nou weg voor een paar eurocenten? En voor ik ’t wist riep ik de kraamhouder:

‘Hé...! Wat moet dit boek kosten?’

Eerlijk waar. Ik heb het teruggekocht. In een moment van zwakte en verwarring.

En tot op de dag van vandaag staart de rug van dat vermaledijde boek me nog altijd aan vanuit mijn zo goed als lege papieren boekenkast. Hoe kom ik er echt van af?

Wie het wil hebben mag het komen halen. Maar op één voorwaarde:

Ik neem ’t niet meer terug!

Buiten het boekje aflevering 1 door Nico Baaijens

De roman van Mien Dobbelsteen al gelezen?


Als bekend e-boekenlezer en -schrijver heb ik het voor elkaar gekregen om voor Thrillerlezers een wekelijkse, zaterdagse column te mogen schrijven. Een vrije opdracht maar wel met de kanttekening dat het geen zoetsappige stukkies over niks moeten worden. Een beetje sterk gekruid mag best en moet zelfs om de aandacht te vangen en de discussies uit te lokken.
Aan mij de taak om voor de nodige provocaties te zorgen.
Daar gaan we dan…
Het woord ‘e-boekenlezer’ is al gevallen. Die zijn nog in de minderheid als je het geheel overziet. Dat het papieren boek nog steeds hoogtij viert en een opkomende vloedgolf van e-boeken heeft weten te onderdrukken, is een gegeven feit. Ik zal de laatste zijn om daar tegenin te gaan.
Papieren boeken vieren hun hoogtij in de boekhandels die ik zeer vaak bezoek om op de hoogte te blijven van de nieuwste titels.
Maar wat een overweldigend aanbod, zeg! Elke zaterdag weer sta ik aan de rand van vele kubieke meters pulp. Hoog opgestapelde, zojuist verschenen pockets, paperbacks en gebonden prachtbanden. Er wordt wat afgeschreven de laatste jaren, denk ik dan. Zelfs BN-ers als Mien Dobbelsteen, Max Verstappen en Sjef van Oekel moeten voor hun fatsoen ten minste één boek op hun naam hebben gebracht. Daar hebben ze natuurlijk geen tijd voor en/of geen zin in of ze kunnen ‘t gewoon niet dus laten ze ‘t schrijven. Door een arme broodschrijver die nog wel wat probeersels op de plank heeft liggen. En dat natuurlijk onder ‘pakkende’ en contradictionele titels als ‘Herinneringen aan me oma’ of ‘Lachen is ongezond’. Elke uitgever valt voor de naam; niet voor de inhoud. De naam belooft immers een lucratieve oplage. Daar kom je als jong en talentvol aanstormend schrijverstalent niet aan te pas. Ook niet of hooguit nauwelijks als dat aanbod van hoge literaire kwaliteit is.
Ik koop ze nooit maar als snellezer blader ik ze vaak door, die pulpproducten, daar in de boekhandel.
Dit soort boeken staan vol met amusante taal-, spel- en stijlfouten. Maar ze worden verkocht! En daar gaat het maar om in de pulpindustrie. Als warme broodjes over de toonbanken, getuige het onverminderde aanbod en de uitgehongerde vraag naar dit genre.
Maar... Wat wordt er dan verkocht, vraag ik me af? De geestverheffende inhoud of de naam onder de niet eerder geziene foto op de achterflap van de auteur met een menigte fans die alles van hun idolen willen zien, horen en… lezen?

Maar laat ik geen vertekend beeld geven. In de boekhandel bevindt zich ook koren onder het kaf. Literatuur met een hoofdletter bestaat nog steeds hoewel het aanbod schaars is. En om een helder beeld te krijgen van wat dan onder ‘literatuur’ moet worden verstaan, zou ik graag de mening van de lieve lezertjes willen vernemen.
Wie durft?

Nico