Bekentenissen van een boekhandelaar, maart 2019

foto door Koen Broos 

Intermezzo

Het is een zaterdagmiddag in februari en voor de tijd van het jaar uitzonderlijk druk in de boekhandel. Dat het druk is in de winkel kan natuurlijk slechts worden toegejuicht, maar toch... Ik zit aan mijn bureau en zie dat het dringend nodig is om in de chaos die er in mijn boekenkasten is ontstaan terug orde te scheppen. Het probleem is dat ik omsingeld word door mensen met veel vragen en weinig geduld. Nee, dat is geen probleem. Dat is mijn job. En ik hou van mijn job. Ik ben er zelfs erg goed in, if I may say so myself. Maar toch... Vanuit mijn ooghoeken zie ik iemand een boek uit het lineair nemen — zoals wij in boekhandelstaal een plank met boeken plachten te noemen — en het betreffende werk even later tussen twee andere volumes stompen, zonder rekening te houden met de alfabetische orde die voor harmonie en duidelijkheid in het geheel zorgt. Uit een andere ooghoek zie ik hoe iemand een exemplaar van de Engelse uitgave van Normal People stiekem achterlaat op een stapel van de nieuwste thriller van Jo Claes. De rommel zwelt aan. De chaos neemt toe. Er verschijnen enkele zweetdruppels op mijn gelaat. Mijn hart gaat sneller slaan, en ik begin hoog op mijn borst te ademen.

Voor mij staat een vrouw die drie minuten geleden vroeg naar de boeken van Elena Ferrari. Ik zei haar dat ik geen boeken van Elena Ferrari heb, maar haar wel kon helpen aan het werk van Elena Ferrante. Nee, hield ze vol, het moesten de boeken van Elena Ferrari zijn, over Napels. Ik zeg haar nogmaals dat ze Elena Ferrante bedoelt, en dat Elena Ferrari niet bestaat. (Om het niet nodeloos moeilijk te maken voor de arme vrouw, verzwijg ik het feit dat Elena Ferrante eigenlijk ook niet echt bestaat.) Drie minuten later gelooft ze mij nog steeds niet.

Het is binnen dat korte tijdsbestek dat ik de bovengenoemde chaos lijdzaam zie aanzwellen. Ook de rij met wachtenden achter mevrouw Ferrari wordt langer. Ik zie een man eigenhandig zijn nek kraken en een vrouw met haar ogen draaien. De jongedame aan het einde van de wachtrij maakt een afwijzend gebaar en gaat elders op zoek naar hulp.

En dan, geheel onaangekondigd, word ik in al die drukte plots de trotse eigenaar van een revelatie. Deze boekhandelaar heeft nood aan vakantie, zegt die revelatie.

Vakantie...

Het gevolg is dat ik uiteindelijk orde in de chaos wist te scheppen, en alle mensen heb kunnen verder helpen, behalve de mevrouw die op zoek was naar de boeken van Elena Ferrari. Die is ze elders gaan zoeken. Achteraf bekeken ben ik haar desalniettemin erg dankbaar, want zonder haar was het waarschijnlijk nooit tot mij doorgedrongen dat ik er even tussenuit moest.

Dit allemaal om te zeggen dat ik er de komende weken niet ben. Dus volgende maand voor één keer geen column op deze website. Deze boekhandelaar legt de boeken neer en vertrekt voor een poos naar de andere kant van de wereld, met pen, papier, fototoestel, wandelschoenen en vrouwlief.

Met dank aan Elena Ferrari.

De dood bedriegt Napels van Maurizio de Giovanni

Titel: De dood bedriegt Napels

Auteur: Maurizio de Giovanni

Uitgeverij: Xander Uitgevers BV

Publicatiedatum: juli 2018

Recensie door Liane Baltus

Waardering: vijf kraaien

Napels, jaren dertig. Commissaris Ricciardi onderzoekt de zaak van de oude tarotkaartlezer Carmela Calise, die in haar appartement is doodgeslagen. Wanneer hij op het plaats delict aankomt, willen de buren niets loslaten. Duidelijk is wel dat het een bloederige moord is en onnodig wreed, de oude dame was broos en snel overleden.

Stukje bij beetje komen de feiten naar buiten: Carmela ontving haar cliënten in haar aftandse appartementje, onder wie de rijksten en machtigsten van de stad, die ze een misleide toekomst voorspelde. Met haar vele vijanden zijn er verdachten in overvloed…

Maurizio de Giovanni introduceert vanaf het begin veel personages, die allemaal hun eigen rol spelen in het verhaal dat zich als een ouderwetse detective ontvouwt. Daardoor duurt het even voordat je als lezer de schaakstukken in dit verhaal op de juiste plek hebt gezet. Het doet echter niets af aan het leesplezier en de sfeer in het verhaal. Of dat komt omdat ik afgelopen zomer in Napels ben geweest, weet ik niet, het verhaal komt gewoon echt tot leven. Als lezer waan je je in de jaren dertig van Napels.

De personages hebben diepgang, de depressieve aard van de commissaris wordt nog dieper als zijn levenslijn met zijn geliefde op afstand (letterlijk) ruw doorbroken wordt, omdat ook zij bij Carmela was geweest met een vraag en daardoor opgeroepen wordt bij de politie te verschijnen om ondervraagd te worden. Of neem Brigadier Maione. In De dood zingt in Napels, het voorgaande boek, komt de geschiedenis over het verlies van zijn zoon ter sprake. In dit boek wordt het effect van diens dood op de relatie van de brigadier en zijn vrouw uitgediept. Zij verkeert in diepe rouw. Net op het moment dat Maione in de verleiding komt zich te wenden tot een andere vrouw, die zelf ook een geschiedenis met zich meedraagt, laat zij het leven weer toe. Zo kan ik doorgaan over elk personage, de beweegredenen kloppen, de citaten van de doden, elk uitstapje waarin ingezoomd wordt op één van de vele personages draagt bij aan de sfeer en begrip van wat De Giovanni wil vertellen. En hoe klein de rol ook is, niemand wordt onnodig opgevoerd.

In geur en kleur worden de verschillende verhaallijnen verteld, waarin ook elke handeling zijn nut heeft, al zie je die niet altijd meteen, en waarin het plot pas aan het eind tot ontknoping komt op een manier die je de rillingen over je rug kunnen bezorgen. Carmela bedriegt de mensen in Napels met haar tarotkaarten, wat haar dood veroorzaakt, maar diezelfde dood weet commissaris Ricciardi niet te bedriegen. Hij lost de zaak op zoals alleen Ricciardi het kan. Met oog voor details die anderen niet kunnen weten, omdat ze niet de gave bezitten die hij wel heeft. Ricciardi ziet de doden.

Het enige ieniemienie minpuntje is dat ik de lezer aanraad eerst De dood zingt in Napels te lezen alvorens te beginnen in De dood bedriegt in Napels. Dat komt het leesgenot absoluut ten goede omdat je dan meteen in het verhaal kunt vallen. De Giovanni valt nergens in herhaling, waardoor je als lezer met meer achtergrondinformatie aan dit verhaal begint, waar je anders (misschien) meer moeite moet doen om erin te komen. Onmogelijk is dat echter niet.

De Giovanni heeft een sfeervol boek geschreven, waarin de doden tussen de regels door een duiding geven aan de lezer over wat er is gebeurd, zonder dat het uitgeschreven is en zonder dat de hoofdpersonen zelf dat besef hebben. Dat hoeft ook niet. Alle losse eindjes hecht hij af. Ik kan alleen maar uitkijken naar het vervolg. Wat een fijne serie boeken, wat een fijne personages en wat een goede auteur.

De dood zingt in Napels van Maurizio de Giovanni

De dood zingt in Napels

Maurizio de Giovanni

4 1/2*

Napels, 1931. Een bittere wind raast door de straten van de stad. In Koninklijk Theater San Carlo wordt vlak voor aanvang van de opera Pagliacci ’s werelds grootste tenor Arnaldo Vezzi dood aangetroffen in zijn kleedkamer. Uit zijn hals steekt een stuk spiegel. Het is een zaak voor de mysterieuze, terughoudende commissaris Ricciardi, de meest succesvolle en gevreesde detective van heel Napels. Ricciardi is vastbesloten de waarheid te achterhalen. Zal zijn onverklaarbare gave hem ook dit keer helpen?

De laatste momenten van dode mensen

De dood zingt in Napels is een verhaal dat past in de sfeer van ouderwetse whodunit verhalen á la Agatha Christie en Sir Arthur Conan Doyle. Vooral de liefhebbers van de mysterieuze Sherlock Holmes verhalen komen ruimschoots aan hun trekken met De dood zingt in Napels. En dat begint meteen op de eerste pagina met de kennismaking van de gave van commissaris Ricciardi. Hij heeft de gave – of de kwelling, afhankelijk van hoe je ernaar kijkt – de laatste momenten van dode mensen te zien. Elke overledene geeft Ricciardi een hint mee wat de achtergrond is van zijn of haar tragische dood. Een aanwijzing die hem als detective een voorsprong geeft bij het oplossen van moordzaken.

De commissaris zelf is niet onbemiddeld, dankzij het familiekapitaal hoeft hij niet te werken. Hij houdt zijn titel en vermogen echter verborgen om het leven te leiden dat hem heeft gekozen (en niet andersom). Een leven dat zwaar op hem drukt, omdat hij altijd en overal het verdriet en de pijn in alle mogelijke verschijningsvormen voelt. Werken aan moordzaken bij de politie is de enige manier om iets aan de zwaarte te doen. Maurizio de Giovanni weet deze Weltschmerz op een zeer geloofwaardige wijze in het hele verhaal vast te houden door Ricciardi als een melancholieke, gekwelde man te beschrijven.

“Zelfs de grote Caruso had niet het bereik en de overtuigingskracht van Vezzi’s stem.”

De sfeer van Napels in de vorige eeuw komt trefzeker van de pagina’s af. De operawereld is herkenbaar en de detaillering die De Giovanni aanbrengt in zijn verhaal is bewonderenswaardig. Neem bijvoorbeeld de keuze voor de hoofdrollen die de vermoorde Arnaldo Vezzi in het verleden speelde: Manrico in Il trovatore en Edgardo in Lucia de Lammermoor. Beide rollen zijn die van de tragische minnaar en zijn praktisch tegenovergesteld aan de rol van Canio – de bedrogen man – die Vezzi in Napels zou spelen, ware het niet dat hij dus op de première avond het leven liet. Ook over de hint die Vezzi als geest zingend achterlaat is goed nagedacht. Nadat de moordenaar ontmaskerd is, bleek deze symboliek treffend uitgewerkt. Voor mij als operaliefhebber was dit de kers op de taart.

Ook als je niet thuis bent in de opera leest het boek fijn weg. De Giovanni schrijft met oog voor details, waardoor Napels echt tot leven komt. Brigadier Maione fungeert overtuigend als een Watson-achtige sidekick, met geloofwaardige redenen waarom de band tussen de commissaris en de brigadier zo hecht is. Alle personages die opgevoerd worden, hebben een eigen stem, verleden en karakter. Ze zijn stuk voor stuk voldoende uitgediept om hun specifieke bijdrage aan dit verhaal te kunnen geven. Ook de manier waarop uiteindelijk de dader ontmaskerd wordt, zit gedegen in elkaar.

Dit was het eerste deel van een serie boeken met commissaris Ricciardi in de hoofdrol. Laat maar doorkomen de volgende delen!

~ Liane Baltus